ZİYNET EŞYASINA ZEKÂT GEREKİR Mİ?
Konuya girmeden önce âlimlerin ittifak etmiş olduğu birkaç hususa işaret etmek istiyorum. Şayet ziynet eşyaları kullanılması haram olan “Tabak, tas, süs eşyası vb şeyler yahut ticaret için biriktirilmiş ise bunlarda zekât gerekir. Fakat kadın sadece kullanıyor, ticari bir amaç güdülmüyor ise bu konu hakkında iki görüş vardır.
1-Zekât gerekir. Bu görüş Hadeviyye, selef bir grup kimselerin ayrıca imam Şafinin bir görüştür.
2-Zekât gerekmez. İmam Ahmed, imam Malik, imam Şafii’nin iki görüşünden biridir.
Birinci görüş sahipleri şunlardır:
-Sahebeden: Ömer bin Hattab, Abdullah bin Mesud , Abdullah bin Abbas , Abdullah bin Ömer ve Abdullah bin Amr bin As.
-Tabiinden ise Said bin Müseyyeb, Ata , Said bin Cübeyr , Abdullah bin Şeddad , Meymun bir Mehran , İbni Siyrin , Micahid , Cabir bin Zeyd , Zühri , Sevr , İbni-l Münzir , İmam Ebu Hanife ve ashabı , Hattabi , Tavus , Dahhak , Alkame , Esved , Ömer bin Abdulaziz , Zer El Hemedani , Evzai , İbni Şübrume , Hasen bin Hay , İbni Mübarek , İbni Hazm ve imam Şafifinin bir görüşü.
-Ayrıca alimlerden: Hadeviyyeh, Sanani ve Mübarekfuri .
-Muasır alimlerden: Muhammed Nasıruddin Albani, İbni Baz, Muhammed bin Salih El Useymin , Abdullah bin Abdurrahman El-Cibrin .
-İmam Zühri şöyle demiştir: Sünnette var olan hep ziynet eşyalarının zekatının verilmesidir.
-İmam Hattabi şöyle demiştir: Konu ile ilgili ayetlerin zahirinden, ziynet eşyalarının zekatları verilir diyenlerin lehinedir, hadisler ise sözlerini desteklemektedir. Ziynet eşyasının zekatı verilmez diyenler daha çok kıyasa başvurmuşlardır. Bu görüş sahiplerinin de kısmi bir takım eserden dilleri vardır. Fakat ihtiyatlı olan-Allah en doğrusunu bilir- ziynet eşyalarının zekâtının verilmesidir.
-İmam Beyhaki şöyle demiştir: ”Ziynet eşyasına zekât gerekmez” diyenler, ziynet eşyasına zekâtın gerekliliğine dair hadisleri ve eserleri, kadınların bunları kullanmasının haram olduğu vakit için geçerli olduğunu, daha sonra ziynet eşyası kadınlara helal kılındığında vakit zekât vermenin gerekli olmadığını söylemişlerdir. Bu söze karşılık imam Beyhaki şöyle demiştir: Bu söz nasıl doğru olabilir ki!
-Şiyrazi şöyle demiştir: Bu konu hakkında iki görüş vardır. Birisi; zekât gerekmez diyenler diğeri zekât gerekir” diyenler. İmam Şafii bu konuda Allaha istihare etmiş ve gerekli olduğu kanısına varmıştır.
-İmam San’ani şöyle demiştir: Bu konuda delillerinin gösterdiği hadislerin sahih ve kuvvetinden dolayı ziynet eşyasında zekâtın verilmesinin gerekli olduğunu savunan görüştür.
-Mebarekfuri şöyle demiştir: gümüş ve altından olan ziynet eşyasında zekâtın vacip olması, bana göre delili kuvvetli olan görüştür. Bu yüzden racih olandır.
-Bin Baz ise şöyle demiştir: kadınların kullanmış olduğu ziynet eşyası şayet ticaret için değil ve nisap miktarına ulaşmışsa zekâtın gerekli olup olmadığı konusunda ilim ehli ihtilaf etmiştir. Sahih olan nisaba ulaştığında, kadının takınması veya süs içinse bile zekât vermesi gerekir.
Ziynet eşyasının da zekâtının verilmesi gerektiği görüşünde olanlar; kuran ve sünnette yer alan bu konudaki delillerin mutlak olarak zekâtın verilmesi gerektiğine delalet eden ayet ve hadisler olduğunu söylemişler ve şöyle demişlerdir; “Ayet ve hadisler; ziynet, ticaret, yığma/saklama ve başka şeyler için olmasının arasını ayırt etmemektedir dolayısıyla bunların hepsine zekat gerekir.” demişlerdir.
ZEKÂT VERİLMESİ GEREKLİDİR DİYENLERİN DELİLLERİ:
1-“Altın ve gümüşü yığıp da onları Allah yolunda harcamayanlar yok mu, işte onlara elem verici bir azabı müjdele!” (Tevbe, 34)
2-Ebu Hureyre (r.a) şöyle dedi: “Rasulullah (s.a.v): “Altın ve gümüşün zekat hakkını ödemeyen sahipleri kıyamet günü olduğunda, o altın ve gümüşleri kendileri için ateşten levhalar haline getirilir ve cehennem ateşinde iyice kızdırılır. Sonra bu kızgın levhalarla onların böğrü, alnı ve sırtı dağlanır.”
Birinci hadis: Peygamber efendimiz (s.a.v) şöyle buyurur: “Beş vekiy’den aşağı miktardaki mallarda sadaka yoktur.”
İbni Hazım (r.a) şöyle demiştir: “Ayetler ve hadislerde görüldüğü gibi genel olarak altına sahip olan kimselere zekât vacip kılınmıştır. Bundan ne bir nas ile ve nede bir cima ile ziynet eşyası olan altınlar istisna edilmemiştir. Dolayısıyla nas ile altın ev gümüş olan her şeye zekât düşer. Sahihi bir şekilde kesinlikle sabit olmuştur ki Allah rasulü (s.a.v) her sene altın ve gümüş için zekâtı vacip kılıyor ve bunun içine altın ve gümüş olan ziynet eşyaları da giriyordu. O halde “ziynet eşyalarında zekât verilmez diyenler ne nas ve nede icma hareket etmişlerdir. Bu ise caiz değildir.
Ziynet eşyalarından zekât verilmesini gerekli kılan hadislerden dililer:
Amr bin Şuayb rivayet ediyor: "Bir kadın yanında kızı ile birlikte Resulullaha (s.a.v) geldi. Kızın kolunda iki altın bilezik vardı. Resulullah (s.a.v) kadına sordu:
Bu bileziklerin zekâtını veriyor musun?” Kadın,
Hayır, vermiyorum.” diye cevap verdi. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v) tekrar sordu:
Peki, kıyamette bu iki bilezik yerine Allah’ın sana ateşten iki bilezik taktırması hoşuna gider mi?”
Kadın iki bileziği hemen çıkarıp Resulullaha (s.a.v) uzattı ve “Bunlar artık Allah ve Resulüne aittir.” Dedi.
-İbnü-l Kattan şöyle demiştir: isnadı sahihtir.
-Münziri şöyle demiştir: “İsnadına bir söz söylenmez. Ebu Davu iki kişiden rivayet etmiş ve bu iki kişide sikadır. Buhari ve Müslim bu hadisten delil almıştır. Dolayısıyla hadis delil alıma kuvvetindedir.
-İbni El Mülekkan şöyle demiştir: Ebu Davut sahih bir isnadla rivayet etmiştir.
-Nevevi şöyle demiştir: isnadı hasendir.
-İbni Hacer El Askalani şöyle demiştir: Üç Muhaddis rivayet etmiştir, isnadı kuvvetlidir.
-San’ani şöyle demiştir: bu konuda deliller incelendiğinde, bu hadis kuvvetli ve sahih olduğundan dolayı ziynet eşyalarının zekatı verilmesi gerekir.
-Mebarekfuri şöyle demiştir: bu hadis sahih dedikten sonra şöyle demiştir: Tirmizinin bu konuda peygamberden gelen bütün rivayetler sahih değildir” sözünün de doğru olmadığı anlaşılmıştır.
-Ahmed Şakir şöyle demiştir: isnadı hasendir.
-Nasıruddin Albani şöyle demiştir: isnadı ceyyiddir.
İkinci Hadis: Atâ (rahimehullah) der ki: "Bana ulaştı ki, Ümmü Seleme (radıyallâhu anhâ) şöyle demiştir: "Ben altından zinetler takınıyordum. Bir gün: "Ey Allah'ın Resülü! Bu, (Kur'àn'da yasaklanan) kenz sayılır mı?" diye sordum. Bana şöyle cevap verdi: "Zekâtı verilecek miktara ulaşan şeyin zekatı verilirse kenz sayılmaz."
-Hakim şöyle demiştir: Buhari ve Müslim’in şartına göredir fakat tahric etmemişlerdir ve Zehebide bu görüşe varmıştır.
-Molla Ali El kari şöyle demiştir: “Miyrik: “isnadı ceyyiddir” demiştir.
-İbnü-l Arabi: rivayet ricalleri, Buharinin ricallerdir. Ben derim ki: hakim tahric etmiş ve İbni kattan da sahih demiştir. Bu yüzden hadis sahihtir.
-Nevevi şöyle demiştir: Ebu Davut sahih bir senedle rivayet etmiştir.
Üçüncü Hadis: Âişe'den (r.anh) rivâyet olunduğuna göre o şöyle demiştir:
"Rasulullah (s.a.v) yanıma girdi. Elimde kaşı olmayan gümüşten yüzükler gördü.
Rasulullah (s.a.v): Bunlar nedir ey Âişe? diye sordu.
Bunun üzerine ben: Onlarla sana süsleneyim diye yaptım, ey Allah'ın Rasûlü! dedim.
Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-:
- Peki onların zekâtını ödüyor musun? diye sordu.
Ben de: Hayır veya Allah dilerse, dedim.
Rasulullah -sallallahu aleyhi ve sellem-:
- O ateşten bu kadarı sana yeter, buyurdu."
-Hakim şöyle demiştir: Buhari ve Müslim’in şartına göredir fakat tahric etmemişlerdir ve Zehebide bu görüşe varmıştır.
-Zeylei şöyle demiştir: Müslim’in şartına göre sahihtir.
-İbni dakik El-iyd şöyle demiştir: Müslim’in şartına göre sahihtir.
İbni Hacer şöyle demiştir: sahih şartlarına göredir.
Nasıruddin Albani şöyle demiştir: hakim; Şeyhayn’ın şartlarına göre sahihtir. Zehebi de buna muvafakat etmiştir” Hadis nitekim dedikleri gibidir.
Dördüncü hadis: Esma binti Yezid (r.a.)'dan rivayet edilen “Ben ve teyzem Reslullah'ın yanına girdik. Teyzemin kolunda altından iki çift bilezik vardı. Resulullah; ‘Bunların zekâtını veriyor musunuz?’ diye sorunca, teyzem ‘hayır’ dedi. Bunun üzerine Resulullah; bu iki bileziğin yerine ateşten iki bileziğin koluna takılmasını ister misin?”
-Münziri şöyle demiştir: isnadı hasendir.
-Heysemi şöyle demiştir: isnadı hasendir.
-Mebarekfuri şöyle demiştir: şüphesiz bu hadis delil alma kuvvetinde bir hadistir.
Üçüncü delil: Sahabeden nakledilen sözler.
Daha önce belirttiğimiz gibi sahabenin büyüklerinden nakledilen ziynet eşyası konusunda zekatın gerekli olduğuna dair sözler geçmişti. Bu sahabeler arasında; Ömer bin Hattab, Abadileler; Abdullah bin Mesud, Abdullah bin Abbas, Abdullah bin Ömer, Abdullah bin Amr ve Aişe (r.anhm).
Bazı alimler de ziynet eşyasının zekatının gerekli olmadığını söylemişlerdir. Bu görüş bazı sahabelerden, tabiinden bazı kimselerden hakeza tabii’t tabiinden bazı kimselerden ve üç imamın görüşüdür. Abdullah bin Ömer, Cabir Abdullah, Enes bin Malik, Aişe ve Esma (r.anhm)
Aynı şekilde Şa’bi, kasım, Katade, Muhammed bin Ali, Umre. Hakeza imam Amlik, Şafii, Ebi Ubeyd, İshak ve Ebu Sevr’in görüşüdür.
-İmam Nevevi şöyle demiştir: En sahih olan ziynet eşyalarında zekatın gerekmediğidir. Maverdi ve Rafii ve başkaları bu görüşün doğru olduğunu söylemişlerdir. Kadı Ebu Tıyb da bu görüşün doğruluğunun kesinliğinden bahsetmiştir.
-İbni Kayyim şöyle demiştir: sadece kullanılan kazanç ve ticaret düşünülmeyen kadının ziynet eşyaları veya silahlar da zekât yoktur.
-İmam Şevkani gerekli olduğuna dair görüşü tercih etmiş ve ayrıca zekat gerekli değildir diyenlerin delillerini zikrederek reddiye vermiştir.
ZİYNET EŞYASINA ZEKÂT GEREKMEZ DİYENLERİN DELİLLERİ:
1-Cabir Abdullah’dan (r.a) rivaet edildiğine göre rasulullah (s.a.v) şöyle buyurdu: “Ziynet eşyasına zekât yoktur”
-Beyhaki şöyle demiştir: bu hadisin aslı yoktur. Cabiri’in sözü ve mechul olan Afiye bin Eyyüb’ün sözü olarak rivayet edilir.
-İmam Şevkani El Fevaid El mecmua El Ehadis El Mevdua da zikretmiş ve “batıl” demiştir.
-Mebarekfuri şöyle demiştir: batıl ve aslı yoktur.
-Nasıruddin Albani şöyle demiştir: hadis batıldır.
2-Ziynet eşyasında zekât vardır diyen birçok sahabenin isimlerini daha önce zikretmiştik.
Bu sahabelerden nakledelilenlere şöyle cevap verilir: diğer birçok sahabeden ziynet eşyalarında zekâtın gerektiğine dair deliller nakletmiştik. Bu sahabeler ise sahabelerin âlimlerinden olan Abdullah bin Ömer, İbni Abbas, İbni Mesud ve Ömer bin Hattab ve Aişe (r.anhm)
Aynı şekilde sahabelerin ihtilaf etmesiyle bazı sahabelerin sözleriyle diğer bazılarının aleyhine delil olmazlar.
3-Kıyas delili. Ziynet eşyaları mübah olan kullanım içindir bu yüzde aynı zekat düşmeyen; elbise, tabak, değerli taşlar gibidirler.
Bu delile reddiye ise, İbni Hazım’ın muhallada söylediği sözdür. İbni Hazım şöyle demektedir: aynı bu illet ile binilen develerin, kullanılan değirmen ve çift süren öküzlerden de zekatını düşürdüler.
Aynı şekilde bu delile reddiye olarak şöyle diyebiliriz: nassın karşısında ictihad olmaz. Çünkü ziynet eşyalarında zekâtın gerekli olduğuna dair birçok hadis gelmiştir.
4-Ziynet eşyalarında zekâtı gerekli kılan hadisler zayıftır:
Bu söze karşı şöyle diyebiliriz: yukarıda geçtiği gibi en az dört tane sahih hadis geçmiştir. Hadis uzmanlarının büyükleri, bu hadislerin sahih olduğunu söylemiştir. Bu konudaki hadisleri tashih edenler; Zeylei, İbni hacer, Ebu Davut, Hakim, Zehebi, Nevevi, İbni-l Kattan, İbnü-l Mülakkan, İbni Dakiki’l iyd.
-Allah en doğrusunu bilir-Son söz ve tercih:
1-Altın ve gümüşte zekâtın vacip olduğuna delalet eden genel deliller kadınların ziynet eşyalarını da kapsamaktadır.
2-Ziynet eşyalarında zekâtın gerekli olduğuna delalet eden delillerin sahih olması ve eski ve yeni büyük hadis imamlarının, âlimlerinin, tahkik ehlinin bu konudaki hadislerin sahih kabul etmeleri.
3-Sahabelerin büyüklerinin bu konuda sözlerinin olması ve sahabelerin en çok fetva verdikleridir. Ömer bin Hattab, Aişe, İbni Mesud, İbni Ömer, İbni Amr, İbni Abbas…
4-Ziynet eşyasında zekât yoktur diyenlerin delillerinin zayıflılığı. Aynı şekilde bu konuda eserler ve hadislerin zayıflılığı. Buna karşılık olarak gerekli olduğunu söyleyenlerin kuran, sünnet, eserlerden delillerin olması.
5- Suudi Arabistan İlmi Araştırmalar ve Fetvâ Dâimî Komitesi Fetvâları; cilt: 9, sayfa bu yönde fetvea vermiştir.
6-Müslümanların maslahatı şu günümüzde ziynet eşyalarında zekâtın gerekli olmasını gerektirir. Şu günümüzde Müslüman kadınların takınmış oldukları, kullanmış oldukları çeşitli ziynet eşyaları büyük bir servet olduğu ve bunların büyük bir miktar tuttuğu aşikârdır. Buna karşılık olarak Müslüman toplumunun içerisinde fakirliğin, muhtaçlığın yaygın olmasına binaen verilmesini gerekli kılar.
7-İslam dini her konuda şüpheden kaçmayı ve ihtiyatlı olanı almayı teşvik eder. Bu konuda da ihtiyatlı olanı ziynet eşyalarından zekâtın verilmesidir.
Allah en doğrusunu bilendir.